Jak uzyskać odszkodowanie

Co mam zrobić, jeśli mediacja zawiodła?

Nie martw się. Ugoda zawierana w postępowaniu mediacyjnym nie jest oczywiście jedyną metodą, dzięki której możesz uzyskać odszkodowanie. Istnieją inne drogi dające Ci taką możliwość. Jedną z takich dróg jest orzeczenie obowiązku naprawienia (przez sprawcę) wyrządzonej szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Pozostałymi możliwościami są: złożenie powództwa cywilnego w sądzie karnym oraz złożenie pozwu do sądu cywilnego.


Co mogę zrobić, jeżeli sąd nie przyjmie mojego powództwa cywilnego albo pozostawi je bez rozpoznania?

Niestety, nie możesz odwołać się od takiej decyzji, czyli złożyć zażalenia; nie oznacza to jednak, że droga do uzyskania odszkodowania została dla Ciebie zamknięta (por. art. 65 § 4 k.p.k.). W takiej sytuacji przychodzi Ci z pomocą droga postępowania cywilnego. Oznacza to, że możesz złożyć pozew o uzyskanie odszkodowania bądź zadośćuczynienia od sprawcy w sądzie cywilnym (por. art. 67 § 1 k.p.k.).Takie samo uprawnienie przysługuje Ci – jak już była mowa wcześniej – w sytuacji,kiedy nie jesteś zadowolony z wysokości odszkodowania uzyskanego w związku z nałożeniem na sprawcę obowiązku naprawienia szkody bądź z obowiązkiem wypłaty na Twoją rzecz nawiązki.


Co oznacza nazwa „powództwo cywilne”?

Pod nazwą „powództwo cywilne” kryje się po prostu Twoje żądanie jako pokrzywdzonego, aby sąd – przy okazji wymierzania sprawcy kary – zobowiązał go do wypłaty odszkodowania bądź zadośćuczynienia na Twoją rzecz.


Co w sytuacji, gdy czuję, że szkoda lub krzywda wyrządzona mi przestępstwem nie została w pełni zrekompensowana?

Mimo tego, że sąd orzekł o obowiązku naprawienia przez sprawcę Twojej szkody lub zadośćuczynienia za doznaną przez Ciebie krzywdę albo zasądził na Twoją rzecz nawiązkę lub odszkodowanie, masz prawo – gdy czujesz, że Twoja szkoda bądź krzywda nie została w pełni zrekompensowana – udać się do sądu cywilnego i tam dochodzić dalszego odszkodowania lub zadośćuczynienia (por. art. 415 § 6 k.p.k.). O postępowaniu cywilnym będziesz mógł przeczytać niżej.


Co w sytuacji, gdy nie będzie możliwe określenie rozmiarów mojej szkody lub krzywdy?

Może się tak zdarzyć, że sąd nie będzie w stanie określić rozmiarów szkody lub krzywdy, jaką wyrządził Ci sprawca. Wtedy sąd zamiast obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę orzeknie na Twoją rzecz nawiązkę. Nawiązka jest to kwota, którą będzie Ci musiał wypłacić sprawca celem wynagrodzenia Twoich cierpień powstałych w wyniku przestępstwa. Jednakże orzeczenie nawiązki będzie możliwe dopiero w sytuacji, gdy niemożliwe będzie orzeczenie obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. W związku z tym pamiętaj, że nie jesteś uprawniony do składania wniosku o orzeczenie nawiązki (por. art. 46 § 2 k.k.).


 

Czego mogę domagać się w powództwie cywilnym?

Możesz domagać się tylko odszkodowania za szkody powstałe bezpośrednio w wyniku przestępstwa bądź zadośćuczynienia za krzywdy powstałe w związku z przestępstwem. Zatem, tak samo jak przy obowiązku naprawienia szkody, nie jest możliwe żądanie naprawienia szkód bądź krzywd nie wynikłych bezpośrednio z zachowania sprawcy.


 

Czy istnieje jakaś inna droga uzyskania odszkodowania bądź zadośćuczynienia niż mediacja i orzeczenie obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę?

Jeżeli nie zdecydujesz się na złożenie wniosku o nałożenie na sprawcę obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, w ramach postępowania karnego możesz wytoczyć przeciwko sprawcy powództwo cywilne, zwane powództwem adhezyjnym. Główną zaletą takiego działania jest znaczne przyspieszenie sprawy – wszystkie kwestie załatwia sąd karny. Zatem nie będziesz musiał w celu otrzymania odszkodowania czy też zadośćuczynienia udawać się dodatkowo do sądu cywilnego. Zaoszczędzisz czas (jedna sprawa zamiast dwóch) i pieniądze, które musiałbyś wydać tytułem opłat sądowych.


Czy istnieje możliwość, żeby sąd zasądził na moją rzecz odszkodowanie z urzędu?

Sąd w razie skazania sprawcy, może zasądzić z urzędu na Twoją rzecz odszkodowanie, a także – jak zostało powyżej przedstawione – nałożyć na sprawcę obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Podkreślić trzeba jednak, że sąd nie może zrobić tych dwóch rzeczy równocześnie – nałożenie na sprawcę obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wyklucza zasądzenie odszkodowania (por. art. 415 § 4 i 7 k.p.k.). Mimo to pamiętaj, że nikt tak dobrze nie zadba o Twój interes, jak Ty sam. Dlatego też, gdy tylko możesz, składaj wniosek o nałożenie na sprawcę obowiązku naprawienia szkody lub wnoś przeciwko niemu powództwo cywilne w ramach procesu karnego. Im większa będzie Twoja aktywność, tym większa szansa, że będziesz zadowolony z wyników procesu.


Czy jako krewny pokrzywdzonego, który zmarł, przysługuje mi prawo uzyskania odszkodowania bądź zadośćuczynienia?

Jak najbardziej tak. Jako osoba najbliższa dla pokrzywdzonego, który zmarł, masz prawo wnioskować o nałożenie na sprawcę obowiązku naprawienia szkody, wnieść powództwo cywilne przeciwko sprawcy w postępowaniu karnym czy też wnieść pozew do sądu cywilnego (por. art. 46 § 1 k.k., art. 63 k.p.k.). Pamiętaj zatem, że jako pokrzywdzonemu przysługuje Ci prawo domagania się odszkodowania bądź zadośćuczynienia. Co więcej, masz na to kilka sposobów i od Ciebie zależy, który z nich wybierzesz. Pamiętaj jednak, że najlepiej najpierw spróbować się dogadać ze sprawcą na drodze mediacji – uzgodnienie ze sprawcą formy naprawienia szkody będzie dla Ciebie najszybszym sposobem załatwienia sprawy, a poza tym sam będziesz mógł mieć wpływ na to, jak sprawca wynagrodzi Ci Twoją szkodę. Jeżeli nie uda Ci się pojednać ze sprawcą, spróbuj złożyć wniosek o nałożenie na sprawcę obowiązku naprawienia szkody albo wnieś przeciwko niemu powództwo cywilne w ramach postępowania karnego. Unikaj tym samym wnoszenia odrębnego pozwu do sądu cywilnego – stracisz na to zarówno czas (druga rozprawa przed innym sądem), jak i pieniądze (koszty sądowe). Postępowanie cywilne powinno być dla Ciebie ostatecznością – gdy inne sposoby uzyskania odszkodowania bądź zadośćuczynienia zawiodą.


Czy ktoś przypomni mi w trakcie postępowania o możliwości wniesienia wniosku o orzeczenie obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę?

Tak, informację taką poda Ci prokurator w zawiadomieniu o wniesieniu przez niego do sądu aktu oskarżenia. Prokurator poinformuje Cię także do kiedy taki wniosek możesz złożyć oraz wskaże inne przysługujące Ci uprawnienia związane z dochodzeniem roszczeń majątkowych (por. art. 334 § 2 k.p.k.).


Czy mogę jednocześnie złożyć wniosek o nałożenie na sprawcę obowiązku naprawienia szkody i wnieść przeciwko niemu powództwo cywilne w postępowaniu karnym?

Pamiętaj o tym, że wybranie jednej z tych dróg (złożenie wniosku o nałożenie na sprawcę obowiązku naprawienia szkody albo wytoczenie przeciwko sprawcy powództwa cywilnego w ramach postępowania karnego) wyłącza możliwość zastosowania drugiej. Zatem jeżeli wytoczyłeś powództwo cywilne, nie możesz już złożyć wniosku o nałożenie na sprawcę obowiązku naprawienia szkody. I odwrotnie – jeżeli złożyłeś taki wniosek, nie możesz wytoczyć powództwa cywilnego, a jeśli to zrobisz, sąd odmówi jego przyjęcia (por. art. 65 § 1 pkt. 6 k.p.k., art. 49a k.p.k.).


Czy moja szkoda zostanie naprawiona, a krzywda zadość uczyniona z urzędu, czy też muszę składać w tej sprawie wniosek?

Sąd ma możliwość orzeczenia obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę z urzędu, jednakże nie musi tego robić. Żeby mieć gwarancję, że sąd nałoży taki obowiązek na sprawcę, powinieneś złożyć odpowiedni wniosek – wówczas sąd musi orzec obowiązek naprawienia szkody w całości albo w części lub zadośćuczynienie za doznaną krzywdę. Wniosekmożesz złożyć w czasie rozprawy sądowej, najpóźniej jednak do momentu zakończenia Twojego pierwszego przesłuchania przez sąd; w wypadku gdy nie byłeś przesłuchany, ostatecznym terminem do złożenia wniosku będzie dla Ciebie moment zabrania przez strony głosu (por. art. 46 § 1 k.k., art. 49a k.p.k.).


Czy sąd karny zawsze przychyli się do mojego powództwa cywilnego?

Niestety nie. Istnieją sytuacje, w których sąd będzie zmuszony do odrzucenia Twojego żądania. Może się to zdarzyć przede wszystkim w sytuacji zaistnienia pewnych określonych okoliczności, które nie pozwalają na uzyskanie odszkodowania w taki sposób. Będzie to miało miejsce np. w sytuacji, gdy sprawca będzie nieletni, gdy czyn sprawcy będzie wykroczeniem, gdy sprawca będzie sądzony przez Trybunał Stanu (por. art. 65 k.p.k.). Ponadto, sąd może pozostawić Twoje powództwo bez rozpoznania, gdy stwierdzi, że dowody, które zostały przedstawione, nie są wystarczające do zasądzenia odszkodowania, a gromadzenie dalszych dowodów przedłużyłoby nadmierniepr oces (por. art. 415 § 3 k.p.k.).


Czy w każdym przypadku istnieje możliwość nałożenia na sprawcę obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę?

Tak, obowiązek taki może być nałożony wobec sprawcy każdego przestępstwa, którym zostałeś pokrzywdzony (por. art. 46 § 1 k.k.).


Jak mogę uzyskać odszkodowanie bądź zadośćuczynienie?

Pierwszym i najszybszym sposobem naprawienia negatywnych skutków wynikłych z przestępstwa jest próba pojednania się ze sprawcą, czyli zawarcie ugody w drodze mediacji. Jak mogłeś już wcześniej przeczytać, mediacja pozwala Ci – przy zachowaniu określonych warunków – na czynny udział w szybkim zakończeniu sprawy. Co więcej – zakończeniu, które będzie Cię zadowalać. Jak łatwo się domyśliłeś, zawarcie ugody w postępowaniu mediacyjnym pozwala Ci na wynegocjowanie ze sprawcą odszkodowania czy też zadośćuczynienia. Sprawcy często zależy na tym, żeby pojednać się z pokrzywdzonym – otwiera mu to drogę do szybszego i łagodniejszego dla niego w skutkach postępowania. Należy podkreślić także, że sprawcy może bardzo zależeć na tym samym co Tobie, czyli na naprawieniu wyrządzonej Ci szkody bądź krzywdy – zawarcie ugody może mu ułatwić złożenie wniosku o warunkowe umorzenie postępowania lub o skazanie bez rozprawy (por. art. 23a k.p.k., art. 335 k.p.k., art. 336 k.p.k.). Zatem jeżeli zależy Ci na szybkim załatwieniu sprawy i naprawieniu przez sprawcę wyrządzonej Ci przez niego szkody, a nie masz nic przeciwko ewentualnym pozytywnym skutkom mediacji dla sytuacji procesowej sprawcy, zawsze staraj się podjąć ze sprawcą dialog w celu pojednania (ugoda w drodze mediacji). Jest to zdecydowanie najszybsza i najprostsza forma uzyskania odszkodowania. Nie obawiaj się – jeżeli wynegocjujesz ze sprawcą sposób naprawienia szkody, a sprawca nie wywiązuje się z umowy, Ty zawsze masz prawo domagać się wykonania postanowień ugody poprzez wniesienie odpowiedniego pozwu do sądu cywilnego. Wyrok uzyskany w postępowaniu cywilnym jest także tytułem egzekucyjnym, na mocy którego masz prawo zawsze domagać się od sprawcy wypłacenia należnych Ci pieniędzy, także za pośrednictwem komornika (por. art. 777 § 1 pkt. 1 k.p.c.).


Jak mogę złożyć pozew do sądu cywilnego?

Po pierwsze, możesz w terminie 30 dni od daty nieprzyjęcia powództwa lub pozostawienia go bez rozpoznania (o czym powiadomi Cię sąd) wnieść do sądu karnego wniosek o przekazanie Twojego powództwa do właściwego sądu cywilnego. Termin ten jest ważny o tyle, że wtedy za dzień zgłoszenia powództwa w sądzie cywilnym uważa się dzień, w którym wniosłeś powództwo cywilne w sądzie karnym (por. art. 67 § 2 k.p.k.).


 

Jakie korzyści wynikają dla mnie z nałożenia na sprawcę obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę?

Obowiązek naprawienia wyrządzonej szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę jest dla Ciebie o tyle korzystny, że jeżeli złożysz wniosek o jego zasądzenie, to sąd będzie zobligowany do nałożenia go na sprawcę. W takiej sytuacji masz zatem gwarancję uzyskania odszkodowania lub zadośćuczynienia.


Jakie mogą mnie spotkać skutki przestępstwa?

Prawo dwojako określa skutki, jakie mogą Cię spotkać w wyniku popełnienia przestępstwa na Twoją niekorzyść. Po pierwsze, skutkiem takim może być szkoda. Mówimy o niej wtedy, gdy skutki przestępstwa dotyczą mienia, a zatem przedmiot, który miałeś, został w wyniku przestępstwa uszkodzony, zniszczony lub ukradziony, a także gdy sam fizycznie ucierpiałeś w wyniku przestępstwa.


 

Kiedy i w jakiej formie mogę wnieść powództwo cywilne?

Żądanie takie możesz zgłosić na rozprawie, najpóźniej przed odczytaniem aktu oskarżenia. Powództwo cywilne powinno spełniać wymogi pozwu z postępowania cywilnego, a więc musi być sporządzone na piśmie i zawierać, poza zwykłymi elementami pisma procesowego, określenie żądania oraz okoliczności go uzasadniających. Od momentu złożenia powództwa cywilnego będziesz nazywany przez sąd powodem cywilnym (por.art.62,70 i 385 § 1 k.p.k.,art.187 k.p.c.).