Nadużycie zależności

Treść przepisu:

  • 1. Kto, przez nadużycie stosunku zależności lub wykorzystanie krytycznego położenia, doprowadza inną osobę do obcowania płciowego lub do poddania się innej czynności seksualnej albo do wykonania takiej czynności,

podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

  • 2. Jeżeli czyn określony w § 1 został popełniony na szkodę małoletniego, sprawca

podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

  • 3. Karze określonej w § 2 podlega, kto doprowadza małoletniego do obcowania płciowego lub poddania się innej czynności seksualnej albo do wykonania takiej czynności, nadużywając zaufania lub udzielając mu korzyści majątkowej lub osobistej, albo jej obietnicy.

Opis znamion przestępstwa:

Kto doprowadza inną osobę – przestępstwo to polega na skłonieniu osoby poszkodowanej do odbycia stosunku seksualnego lub do innej czynności seksualnej w związku z sytuacją uzależnienia w jakim znalazła się ofiara względem sprawcy (matce samotnie wychowującej dziecko grozi nieprzyjęcie lub zwolnienie z pracy jeśli nie zgodzi się na seks z szefem; nauczyciel uzależnia dopuszczenie licealistki do matury od jej zgody na odbywanie z nim stosunków seksualnych)

Obcowanie płciowe – dotyczy stosunków seksualnych i obejmuje: stosunki seksualne waginalne, oralne oraz analne zarówno heteroseksualne, jak i homoseksualne. Do obcowania płciowego zalicza się również zachowania polegające na wkładaniu różnych przedmiotów do pochwy lub odbytu ofiary.

Inna czynność seksualna – jest nią każda inna czynność o charakterze seksualnym, która nie jest stosunkiem seksualnym (obcowaniem płciowym), ale związana jest z życiem płciowym danej osoby. Dotyczy relacji o charakterze cielesnym. W tym zakresie mieści się dotykanie narządów płciowych (penisa, waginy) oraz innych miejsc intymnych (np. pośladków, wewnętrznych części ud lub piersi), całowanie, pieszczoty, żądanie wykonania striptizu, czy masturbacji lub oglądania striptizu lub masturbacji.

Doprowadzenie do poddania się innej czynności seksualnej – ma miejsce, gdy sprawca/sprawczyni doprowadza do tego, iż bierzesz udział w zachowaniach opisanych powyżej jako inna czynność seksualna. Przestępstwo ma miejsce nawet jeśli nie stawiasz oporu, ulegasz i pozwalasz na te zachowania, bo osoba, która popełnia przestępstwo nadużywa stosunku zależności lub wykorzystuje Twoje krytyczne położenie.

Doprowadzenie do wykonania innej czynności seksualnej – ma miejsce, gdy sprawca/sprawczyni doprowadza do tego, iż podejmujesz zachowania opisane powyżej jako inna czynność seksualna. Przestępstwo ma miejsce nawet jeśli nie stawiasz oporu, ulegasz i robisz to, bo osoba, która popełnia przestępstwo nadużywa stosunku zależności lub wykorzystuje Twoje krytyczne położenie.

Stosunek zależności – to relacja między osobą, która popełnia przestępstwo i ofiarą. Często związana jest ze świadczeniem pracy, ale nierzadko dotyczy uzależnienia faktycznego, niezwiązanego ze świadczeniem pracy, jak przykładowo w relacji pomiędzy nauczycielem i uczniem, wykładowcą i studentem, opiekunem i podopiecznym, lekarzem/terapeutą i pacjentem, urzędnikiem i osobą chcącą coś uzyskać w urzędzie, policjantem i osoba zatrzymana w komisariacie, czy też funkcjonariuszem Służby Więziennej i więźniem. Chodzi więc o relacje, w której osoba popełniająca przestępstwo wymusza zachowanie w związku sytuacją uległości, zależności i podporządkowania ofiary.

Molestowanie seksualne w rozumieniu Kodeksu Pracy obejmuje każde zachowanie o charakterze seksualnym, jeśli jest ono niepożądane przez osobę, do której jest adresowane i odnosi się do jej płci. Celem takiego zachowania jest naruszenie godności pracownika/pracownicy. Ważne jest to, że sprawcą/sprawczynią molestowania w rozumieniu prawa pracy nie musi być osoba, od której ofiara jest zależna. Może to być też współpracownik czy kontrahent. Wystarczy pojedyncze zachowanie (np. wysłanie emaila o treści erotycznej, komentarz czy też dotyk o charakterze seksualnym), któremu ofiara się sprzeciwiła, aby można było mówić o molestowaniu. W razie molestowania seksualnego w miejscu pracy osoba pokrzywdzona może zwrócić się do Sądu Pracy.
 
Krytyczne położenie – jest to taka sytuacja, w której ofiara ma ograniczone możliwości manewru i wpływanie na rzeczywistość. Może być spowodowana przez inną osobę, zdarzenie losowe, chorobę, sytuację ekonomiczną (matka musi mieć pracę by zapewnić byt wychowywanemu samotnie dziecku, licealistka chce zdać maturę, i wie, że nie może liczyć, że ktoś uwierzy w jej wersję, zatrzymana przez policjanta w areszcie zdana jest na jego łaskę, klient psychoterapeuty jest zbyt słaby po załamaniu psychicznym, by kwestionować polecenia lekarza) .
Małoletni – osoba poniżej 18 roku życia.
Nadużycie zaufania – ma miejscewtedy, gdy osoba, której ufasz wykorzystuje Cię seksualnie. Zaufanie może się brać z bliskich relacji rodzinnych, sąsiedzkich lub przyjacielskich. Może być oparte na roli jaką pełni osoba, która dopuszcza się przestępstwa (np. nauczyciel, opiekunka, trener w drużynie sportowej, domowy lekarz etc). Nadużyciem zaufania jest też wykorzystanie naiwności lub ufności osoby małoletniej wobec osób dorosłych w ogóle, jeśli dorosły taki fakt wykorzystuje, aby doprowadzić dziecko do obcowania płciowego albo poddania się lub wykonania innej czynności seksualnej. Nadużycie polega na skłonieniu dziecka do poddania się woli osoby, która popełnia przestępstwo właśnie w związku z zaufaniem jakie żywi do niej ofiara.
 
Korzyść materialna – chodzi tu o pieniądze lub przedmioty o określonej wartości materialnej.
 
Korzyść osobista – jest to korzyść, która nie ma charakteru materialnego, czyli nie jest możliwa do przeliczenia na określoną wartość wyrażoną w pieniądzach. Korzyścią osobistą może być na przykład pozytywne rozpatrzenie jakiejś prośby, postawienie biletów do kina, zafundowanie modnych ubrań etc.
Udzielenie korzyści – ma miejsce, gdy sprawca lub sprawczyni wręcza daną korzyść materialną lub podejmuje określone zachowanie o charakterze korzyści osobistej (np. podpisuje ważną korzystną dla ofiary decyzję), w zamian za co ofiara godzi się na obcowanie płciowe, poddanie się lub wykonanie innej czynności seksualnej.
 
Obietnica korzyści – polega na przyrzeczeniu pieniędzy, przedmiotów, usług lub korzyści majątkowej w zamian za uprzednie poddanie się obcowaniu płciowemu lub innym czynnościom seksualnym (np. wyjazd na narty zima w zamian za seks jesienią, załatwienie sesji zdjęciowej dla nastoletnich modelek w zamian za uprzedni striptiz, opłacenie kursu angielskiego od nowego roku szkolonego w zamian za zgodę na dotykanie przez kolegę „sponsora”).
 
Inne elementy:
 
Zgoda pokrzywdzonego – Przy rozstrzyganiu czy doszło do przestępstwa osoba, która je popełniła nie może zasłaniać się zgodą ofiaryNie ma zgody tam, gdzie nie ma warunków do jej wyrażenia bez nacisku i z własnej woli. Nawet więc, jeśli ofiara znosiła zachowanie i robiła to, czego od niej wymagano – zachowanie wymuszone, przyzwolenie uzyskane poprzez nadużycie stosunku zależności, przy wykorzystaniu krytycznego położenia osoby poszkodowanej nie ma nic wspólnego ze zgodą.
Nie jest też zgodą przyzwolenie będące wynikiem nadużycia zaufania, uzależniania świadczeń i składania obietnic.