Porzucenie, uprowadzenie, zatrzymanie

OPIS PRZESTĘPSTWA

 

Art. 210 kodeksu karnego
§1. Kto wbrew obowiązkowi troszczenia się o małoletniego poniżej lat 15 albo o osobę nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny osobę tę porzuca, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§2. Jeżeli następstwem czynu jest śmierć osoby określonej w 1, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
LUB
Art. 211 kodeksu karnego
§1. Kto wbrew woli osoby powołanej do opieki lub nadzoru, uprowadza lub zatrzymuje małoletniego poniżej lat 15 albo osobę nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
Są to odrębne przestępstwa posiadające jednak dwie wspólne przesłanki, których wystąpienie jest niezbędne do stwierdzenia przestępstwa. Tymi wspólnymi elementami są:
Małoletni do lat 15 – jest to dziecko, które pozostaje pod czasową lub stałą opieką osoby zobowiązanej do troszczenia się o nie, lub powołanej do opieki bądź nadzoru nad nim. Uznaje się, że porzucenie, uprowadzenie lub zatrzymanie osoby poniżej 15 roku życia samo z siebie stanowi dla niego zagrożenie i dlatego powinno podlegać specjalnej ochronie. Jeśli dziecko skończyło już 15 lat sprawca nie popełnia tego przestępstwa, może się jednak okazać, że będzie odpowiadał na przykład za narażenie na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia, albo za pozbawienie człowieka wolności.
Osoba nieporadna – jest to osoba, która ze względu na swój stan psychiczny (na przykład osoba cierpiąca na zaawansowaną chorobę Alzheimera) lub fizyczny (na przykład sparaliżowana ) nie ma możliwości samodzielnego decydowania o swoim losie, a także prawdopodobnie nie będzie w stanie samodzielnie zmienić swojego położenia.
z przestępstwem mamy do czynienia jeśli sprawca:
Porzuca małoletniego do lat 15 lub osobę nieporadną – porzucenie polega na pozostawieniu takiej osoby własnemu losowi, nawet jeśli ma to charakter czasowy, a nie permanentny. Przykładowo, odpowiadać karnie mogą zarówno rodzice, którzy porzucili swoje dziecko, jak i sąsiad, który zobowiązał się do przyprowadzenia tego dziecka z przedszkola, ale porzucił je w drodze do domu. Nie jest wymagane, aby osoba porzucona znajdowała się w bezpośrednim niebezpieczeństwie, ani żeby sprawca takie niebezpieczeństwo musiał wywołać. Założeniem jest, iż taki stan zazwyczaj powstaje w przypadku braku należytej opieki. Porzucenie może być rozumiane jedynie jako nieuzasadnione oddalenie się od osoby małoletniej lub nieporadnej bez zapewnienia jej należytej opieki ze strony innych osób bądź instytucji. Nie można więc pociągnąć do odpowiedzialności za porzucenie matki, która wyjechawszy na wakacje pozostawiła dziecko pod opieką dziadków.
Porzuca wbrew obowiązkowi troszczenia się – odpowiedzialność karną za porzucenie może ponieść jedynie osoba, która była zobowiązana do troszczenia się o małoletniego lub osobę nieporadną. Obowiązek taki może wynikać z ustawy, na przykład obowiązek rodziców wobec dzieci, ale także z sytuacji faktycznej, gdy sprawca przyjmuje na siebie określony obowiązek lub zostaje nim obarczony, przykładowo opiekun w przedszkolu, opiekunka w domu, sąsiad, który się zobowiązał do opieki.
Przykład: Porzuceniem będzie umyślne zostawienie dziecka w sklepie, nawet jeśli Twoim bezpośrednim celem nie jest narażenie go na niebezpieczeństwo, a jedynie ukaranie za złe zachowanie. Jeśli jednak dziecko biegając między półkami zgubi się pod Twoją chwilową nieuwagę nikt nie może oskarżyć Ciebie o porzucenie, bo stało się to przypadkowo.
Typ kwalifikowany, czyli okoliczności, które podwyższają odpowiedzialność karną sprawcy:
Następstwem porzucenia jest śmierć małoletniego do lat 15 lub osoby nieporadnej – surowsza odpowiedzialność przewidziana jest w przypadku, gdy następstwem porzucenia jest śmierć małoletniego lub osoby nieporadnej. Warunkiem jednak jest, aby sprawca takie następstwo przewidywał, albo mógł przewidzieć. Przykładowo jeśli rodzice porzucają dziecko nad jeziorem powinni przewidywać taką sytuację, w której dziecko wpadnie do wody i się utopi.
Elementy dodatkowe:
Umyślność – sprawa chce albo godzi się na pozostawienie małoletniego lub osoby nieporadnej jej własnemu losowi, a więc ma świadomość, że mimo zobowiązania do opieki, nie wykonuje nałożonego obowiązku. Przykładowo pokłóciłeś się ze swoim dzieckiem podczas pobytu w centrum handlowym i postanawiasz ukarać je zostawiając w sklepie i samotnie wracasz do domu. Takie zachowanie może skutkować niebezpieczeństwem dla dziecka. Nie popełnia jednak przestępstwa osoba, która w wyniku chwilowej nieuwagi zgubiła dziecko w supermarkecie, gdyż nie można jej przypisać umyślnego działania lub zaniechania.
Stan wyższej konieczności – w pewnych sytuacjach porzucenie w ogóle nie będzie przestępstwem, ze względu na możliwość zastosowania kontratypu stanu wyższej konieczności. Dzieje się tak przykładowo w sytuacji, gdy matka porzuca noworodka w tzw. oknie życia w szpitalu lub specjalnie stworzonym do tego miejscu, gdyż sama nie ma możliwości zapewnienia mu właściwej opieki, a jednocześnie wie, że dziecko szybko zostanie odnalezione, a jego potrzeby zabezpieczone.
W przypadku drugim, mamy do czynienie z przestępstwem jeśli sprawca:
Uprowadza małoletniego do lat 15 lub osobę nieporadną – uprowadzenie polega na zabraniu osoby przy użyciu podstępu, przemocą, ale także wykorzystując nieuwagę lub nieobecność osoby opiekującej się lub nadzorującej. Takie działanie przerywa sprawowaną opiekę lub nadzór. Przykładowo: zabranie dziecka z placu zabaw pod nieuwagę jego rodzica oferując dziecku słodycze lub kino.
LUB
Zatrzymuje małoletniego do lat 15 lub osobę nieporadną – zatrzymanie polega na nie oddaniu małoletniego lub osoby nieporadnej pod opiekę lub nadzór osoby powołanej. W tym wypadku odpowiedzialność może ponieść sąsiadka lub babcia, która miała przypilnować Twoje dziecko przez pewien okres, a potem odmawia ci jego oddania, bo twierdzi, że u niej będzie mu lepiej.
Osoba powołana do opieki lub nadzoru – osobą powołaną do opieki lub nadzoru może być zarówno rodzic dziecka, który jest opiekunem ustawowym, jak i opiekun lub kurator osoby ubezwłasnowolnionej częściowo lub całkowicie, który powołany jest orzeczeniem sądu.
Uprowadza lub zatrzymuje wbrew woli osoby powołanej do opieki lub nadzoru – istotną przesłanką istnienia przestępstwa jest fakt, iż uprowadzenie lub zatrzymanie odbywa się wbrew woli osoby powołanej do opieki lub nadzoru. Nie jest tutaj istotna wola małoletniego lub nieporadnego, co oznacza, iż nawet zgoda tych osób na takie działanie sprawcy, nie zmienia faktu popełniania przestępstwa. Przykładowo, jeśli twoje dziecko woli zostać u dziadków, a ty, jako opiekun się temu sprzeciwiasz, masz prawo domagać się oddania dziecka pod twoją opiekę. Dla bytu przestępstwa nie jest również konieczne aby sprawca przejął małoletniego lub nieporadnego pod swoją pieczę. Może on zaraz po uprowadzeniu lub zatrzymaniu przekazać go innym osobom lub nawet porzucić. Istotne jest jednak, że do odpowiedzialności na podstawie tego przepisu nie można pociągnąć rodzica, którego władza rodzicielska nie została ograniczona, zawieszona lub został jej pozbawiony. W sytuacji gdy rodzic posiadający pełną władzę rodzicielską odbiera dziecko z przedszkola i zatrzymuje u siebie w domu wbrew woli drugiego rodzica, który również posiada pełnię władzy rodzicielskiej, nie można mówić o przestępstwie.
Elementy dodatkowe:
Umyślność – sprawca wie lub godzi się z tym, że uprowadzenie lub zatrzymanie małoletniego lub osoby nieporadnej odbywa się wbrew woli osoby powołanej do opieki lub nadzoru. Nie popełnia więc przestępstwa osoba, która nie wie, że działa wbrew woli opiekuna. Przykładowo, nie można pociągnąć do odpowiedzialności karnej za zatrzymanie rodzica, który pozwala przenocować u siebie w domu kolegom syna, jeśli nie ma on świadomości, iż pozostali rodzice nie wyrazili na to zgody. Tak samo w przypadku porzucenia sprawca musi działać umyślnie, a więc sprawca wie lub godzi się na to, że pozostawia małoletniego lub osobę nieporadną jej własnemu losowi.
Znikoma społeczna szkodliwość – wyłączenie odpowiedzialności karnej sprawcy może również nastąpić na podstawie znikomej społecznej szkodliwości czynu. Np. rybak, który spotkał samotne dziecko nad wodą, zaopiekował się nim przez noc i dopiero następnego dnia zawiadomił o tym rodziców/policję chociaż teoretycznie wypełnił swoim postępowaniem to o czym mowa w przepisie to jednak nie popełnił przestępstwa bo miał na celu interes dziecka i działał ze szlachetnych, altruistycznych pobudek.
Stan wyższej konieczności – nie popełnia przestępstwa osoba, która zatrzymuje małoletniego lub osobę nieporadną w celu uchronienia przed wyrządzeniem im krzywdy. Chodzi tu o sytuacje, w których zatrzymanie ma przykładowo uchronić przed przemocą fizyczną lub psychiczną, lub przed wykorzystywaniem seksualnym. Jeśli na przykład dziadkowie opiekujący się dzieckiem stwierdzają, że oboje rodzice są pod znacznym wpływem alkoholu i wszczynają awantury mogą nie zgodzić się na oddanie im dziecka, ze względu na zagrożenie w jakim może się ono znaleźć.