Uchylanie się od alimentów

Art. 209 kodeksu karnego

  • 1. Kto uporczywie uchyla się od wykonania ciążącego na nim z mocy ustawy lub orzeczenia sądowego obowiązku opieki przez niełożenie na utrzymanie osoby najbliższej lub innej osoby i przez to naraża ją na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
  • 2. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego, organu pomocy społecznej lub organu podejmującego działania wobec dłużnika alimentacyjnego.
  • 3. Jeżeli pokrzywdzonemu przyznano odpowiednie świadczenia rodzinne albo świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, ściganie odbywa się z urzędu.

Elementy przestępstwa, które muszą wystąpić łącznie:

Kto uchyla się – przestępstwo polega na lekceważeniu nałożonego przez sąd obowiązku płacenia pieniędzy – alimentów na osobę wskazaną przez sąd (dziecko, żona, mąż, rodzic). Lekceważyć obowiązek może tylko ten, kto może płacić, a uporczywie czyli przez pewien czas (np. min. 3 miesiące) wykazując złą wolę: nie płaci bo nie chce, lub bo nie ma pieniędzy z tego powodu, że porzucił pracę, przepisał swój majątek na inna osobę, lub go rozdał, by nie płacić alimentów. Nie można tu pociągnąć do odpowiedzialności osoby, która nie z własnej woli straciła możliwość zarobkowania (np. z powodu redukcji etatów, ciężkiej choroby)

Uchyla się uporczywie –Przez „uporczywość” rozumie się zachowanie długotrwałe, powtarzalne, nacechowane złą wolą i nieustępliwością. Nie należy tego utożsamiać z działaniem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, które nie musi zachodzić, gdyż cel ten nie należy do znamion przestępstwa.


WAŻNE! Sądy przyjmują, że do stwierdzenia uporczywego uchylania się konieczne jest, aby sprawca nie wypłacił co najmniej 3 kolejnych rat alimentów. Wypłacenie znacznie mniejszej niż wymagana kwoty, która nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych również może być uznane za uporczywe uchylanie się.


Ciążący z mocy ustawy lub orzeczenia sądowego obowiązek łożenia na utrzymanie –Kodeks karny zastrzega, iż obowiązek alimentacyjny musi wynikać z konkretnego źródła, czyli ustawy lub orzeczenia sądowego, a nie przykładowo umowy między stronami.

Osoba najbliższa lub inna osoba – obowiązek alimentacyjny może dotyczyć osób najbliższych lub innych, które wymienione są w ustawie lub orzeczeniu sądowym. Osobą najbliższą przykładowo będzie dziecko, a do grupy innych osób zaliczyć można byłego małżonka.

Narażenie na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych – nie każde uporczywe uchylanie się stanowi przestępstwo, a jedynie takie, które powoduje, iż osoba uprawniona nie może zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych, do których zalicza się przykładowo: utrzymanie, zapewnienie wykształcenia, ale także stworzenie warunków umożliwiających zaspokojenie potrzeb wyższego rzędu, jak na przykład korzystanie z dóbr kulturalnych. Istotnym elementem przestępstwa jest fakt narażenia, a więc nie ma konieczności wykazywania, iż osoba znalazła się w sytuacji bezpośredniego niebezpieczeństwa braku środków do życia, a jedynie, że została na takie niebezpieczeństwo narażona w przyszłości. Przykładem może być sytuacja, w której ojciec uchyla się od płacenia alimentów na dziecko, a matka znajduje się w trudnej lub przeciętnej sytuacji materialnej i zmuszona jest samodzielnie je utrzymywać. Jednocześnie zgodnie z tą przesłanką, jeśli matka znajduje się w bardzo dobrej sytuacji materialnej, a ojciec nie płaci alimentów na dzieci, nie popełnia on przestępstwa gdyż wszystkie ich podstawowe potrzeby życiowe są zaspokajane.


WAŻNE! W sytuacji gdy matka lub ojciec jest w stanie samodzielnie zapewnić utrzymanie swoim dzieciom, drugi rodzic nie popełnia przestępstwa w rozumieniu kodeksu karnego, ale nie zmienia to faktu, że ciągle wiążące jest zobowiązanie do łożenia na utrzymanie dzieci. Należy zgłosić sprawę do sądu rodzinnego, który może ją skierować do komornika.


Ściganie na wniosek – istotną kwestią jest to, że postępowanie nie zostanie wszczęte dopóki nie zostanie złożony wniosek o ściganie sprawcy. Wniosek może pochodzić od pokrzywdzonego, organu pomocy społecznej lub organu podejmującego działania wobec dłużnika.


Pozostałe elementy przestępstwa:

Umyślność – w przypadku tego przestępstwa sprawca wie, że jest zobowiązany do świadczenia i umyślnie nie wywiązuje się z obowiązku. Przykładowo, osoba, która uporczywie uchyla się od łożenia na utrzymanie pomimo istniejącego po jej stronie zobowiązania, może chcieć wywołać skutek w postaci niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych lub po prostu na wystąpienie tego skutku się godzi.

Zaniechanie – przestępstwo niealimentacji polega na zaniechaniu wypełniania obowiązku łożenia  na utrzymanie konkretnej osoby.